Sokolniki, niewielka wieś pod Gnieznem, skrywa jeden z najcenniejszych klejnotów sakralnej architektury drewnianej w regionie. Kościół pw. św. Stanisława Biskupa Męczennika, wznoszący się dumnie od ponad trzech stuleci, to świadectwo artystycznego kunsztu i religijnego dziedzictwa Wielkopolski.
Fundatorzy – kapłani i mecenasi sztuki
Kościół zawdzięcza istnienie dwom niezwykłym duchownym:
Ks. Adamowi Gradowiczowi – rektorowi uczelni przy klasztorze cystersów w Wągrowcu, znanemu filantropowi i kolekcjonerowi starodruków. Jego księgozbiór obejmował dzieła Arystotelesa (wydanie z 1545 r.) i Erazma z Rotterdamu z 1549 r. Fundatorem był także ks. Wawrzyniec Kłosowski. Ich wizerunki, utrwalone w barokowych medalionach, do dziś zdobią ścianę tęczową kościoła, strzegąc pamięci o ich zasługach. – Medaliony fundatorów to nie tylko portrety – to symbol więzi między duchem a materią, gdzie wiara przekształciła drewno w arcydzieło – komentują konserwatorzy zabytków.Budowa trwała według zapisków aż 30 lat. Rozpoczęła się w 1682, a zakończyła się w 1712 roku. W 1772 roku dobudowano – zakrystię, kaplicę boczną i wieżę frontową z dachem hełmowym i latarnią.
Od książęcej osady do barokowej perły
W XIII wieku wieś była osadą służebną książąt, specjalizującą się w hodowli sokołów myśliwskich. Za czasów proboszcza Andrzeja Kosmacińskiego, doktora filozofii Uniwersytetu Krakowskiego, który był inicjatorem dobudowania kaplicy i wieży, pojawiła się także namalowanie polichromię. Pracę powierzył Ignacemu Ocaszalskiemu.
Wnętrze świątyni to barokowo-rokokowa kapsuła czasu, gdzie na szczególną uwagę zasługują wspomniane już polichromie. Warto zatrzymać się przy scenie męczeństwa św. Stanisława, której autorem jest Ignacy Ocaszalski. Ukazuje w niej śmierć biskupa z rąk króla Bolesława Śmiałego. Malowidło nawiązuje do XIII-wiecznego hymnu „Gaude Mater Polonia”, opisującego cud zrośnięcia się poćwiartowanego ciała świętego. Uwagę zwracają także Iluzjonistyczne dekoracje z 1886 roku. Strop nawy zdobi „Oko Opatrzności”, a w prezbiterium monogram „IHS” w obłokach. Ołtarz główny powstał w początkach XVIII wieku. W jego centralnej części znajduje się obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem.
Po obu stronach ołtarza głównego znajdują się drzwiczki, umożliwiające jego obejście, co jest rzadkością w drewnianych świątyniach. Wśród zabytkowych obiektów ruchomych są także – późnogotycka kropielnica z 1539 roku (pochodzi prawdopodobnie z poprzedniej świątyni), rokokowa ambona z rzeźbami czterech Ewangelistów, organy piszczałkowe z końca XVIII wieku i tablica fundacyjna za ołtarzem z łacińską inskrypcją, dokumentującą historię świątyni.
Żywy pomnik historii
Drewniana konstrukcja, oszalowana deskami i kryta gontem, przetrwała dzięki kolejnym renowacjom, które miały miejsce w latach 1963–64 i po 1980 roku. – To arcydzieło łączy w sobie trzy warstwy: średniowieczną tradycję, barokowego ducha i XIX-wieczną troskę o pamięć. Jego wartość wykracza poza region – to dziedzictwo całej Polski – uważają specjaliści. Jest świadectwem wiary wielu pokoleń i artystycznej wizji, która przetrwała burze dziejów. Kościół można zwiedzać po niedzielnej mszy lub po kontakcie z biurem parafialnym. Będąc w Gnieźnie, warto wyjechać z kierunku Zdziechowy i Mieleszyna, by po niespełna 15 minutach ujrzeć po lewej stronie piękną wieżę drewnianej świątyni w Sokolnikach.
